Survival

Z Encyklopedia Nowoczesnego Survivalu
Wersja z dnia 15:52, 23 lip 2011 autorstwa Admin (dyskusja | edycje) (nowy -- kopia z Wikipedii z małymi zmianami)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sztuka przetrwania (inaczej: survival, surwiwal) – rodzaj aktywności człowieka skierowanej na gromadzenie wiedzy i umiejętności związanych z przetrwaniem w warunkach ekstremalnych.

Rodzaje survivalu

Survival występuje w wielu odmianach, które można ukształtować dla własnych potrzeb. Ze względu na kryterium charakteru aktywności survivalowej zazwyczaj wyróżnia się trzy główne odmiany: militarny, zielony i miejski.

My tu na łamach ENS wyróżniamy dwa rodzaje survivalu: tradycyjny i nowoczesny.

  • Survival militarny – celem jest, podobnie jak w wojsku, nabycie i utrzymanie umiejętności pozwalających na zachowanie sprawności i życia dla wykonania ustalonego zadania. Ten element decyduje o charakterze szkolenia. Mogą tu występować formy rekreacyjne, ale survival militarny może być traktowany jako faktyczne utrzymywanie wojskowej sprawności na wypadek działań wojennych.
  • Survival zielony – celem jest nabycie i utrzymanie umiejętności pozwalających na samowystarczalną egzystencję w warunkach przebywania poza cywilizacją. Istnieje tu duży związek z naturą. Ten rodzaj survivalu nastawiony jest silnie na rekreację, ale przygotowuje też do działań w warunkach zagrożeń podczas klęsk żywiołowych, katastrof komunikacyjnych, itp.
  • Survival miejski – celem survivalu miejskiego jest działanie samowystarczalne w warunkach metropolii, a więc szukania możliwości przetrwania w zagęszczeniu uwarunkowań społecznych. Ten rodzaj survivalu stawia nacisk na doświadczanie własnych możliwości i elementy poznawcze.
  • Survival tradycyjny tak naprawdę łączy te trzy powyższe aspekty.
  • Survival nowoczesny zaś koncentruje się na zapewnieniu możliwości przetrwania na wypadek awarii takich systemów wsparcia jak system elektroenergetyczny, wodociągi, kanalizacja ale także w przypadku klęsk żywiołowych, wojny, pandemii czy przysłowiowego ataku zombie.

Sztuka przetrwania jako samodoskonalenie

Jeden z czołowych survivalowców w Polsce, Krzysztof J. Kwiatkowski, przeciwstawia okazjonalnemu survivalowi rekreacyjnemu specyficzną formę samodoskonalenia ciągłego, wyzwalającego własną aktywność (rozumianą jako "nie bycie bezradnym"), kształcącego "orientację w rzeczywistości". Nazywa tę postawę "survival jako modus vivendi – sposób życia". W jego opisie survival jest multidyscyplinarny: łączy podstawową wiedzę z psychologii, fizjologii, medycyny i ratownictwa, botaniki, fizyki i chemii, geografii, meteorologii oraz traperki. Dotyczy w tym samym stopniu przetrwania na odludziu w górach lub w lesie, jak i trzęsienia ziemi, wichury, pożaru czy powodzi, a także uniknięcia skutków ludzkiej agresji czy autodestrukcji (depresji, nałogów itp.). Gromadzona wiedza, doskonalona w indywidualnych bądź grupowych ćwiczeniach, ma prowadzić do ogólnej sprawności psychofizycznej, której specyfikę Kwiatkowski nazywa "stałą gotowością do ratownictwa".

Jego zdaniem zajmowanie się survivalem (nie tożsame z "uprawianiem" – jak sportu) nie wiąże się ze szczególnymi predyspozycjami fizycznymi czy psychicznymi, lecz w konsekwencji w naturalny sposób prowadzi do rozwoju wielu funkcji psychofizycznych organizmu. Autor uważa, że survival wymaga refleksyjności, stałego wzbogacania indywidualnego doświadczenia. Ponieważ obszarem zainteresowania survivalu jest "ekstremum" oraz bezpieczne przekraczanie indywidualnych barier i zahamowań – może się przyczynić do zwiększenia zrównoważenia psychicznego i odporności na stres. Celem sztuki przetrwania jest przede wszystkim wzrost zaradności i skuteczności w działaniach.

W lipcu 2008 odbyła się pierwsza w Polsce konferencja naukowa poświęcona survivalowi zorganizowana przez Wyższą Szkołę Zawodową w Białej Podlaskiej przy współudziale AWF z Warszawy i Krakowa. W wyniku prowadzonych rozważań została wydana praca zbiorowa - pierwsze polskie naukowe opracowanie na temat survivalu.

Jedną z istotnych postaci propagujących w praktyce survival jest Ryszard Franciszek Makowski, który wprowadzał jego elementy do pracy z trudną młodzieżą, kiedy był dyrektorem zakładu poprawczego w Laskowcu. Survival stosowany w resocjalizacji jest jedną z bardziej skutecznych metod oddziaływania na wychowanków.

Źródła i instytucjonalne formy sztuki przetrwania

W formie znanej jako "sposób przetrwania" survival istnieje od drugiej połowy XX wieku w związku z rozwojem szkoleń w okresie wojny w Korei. Duże straty wśród pilotów amerykańskich zestrzelonych nad terytorium wroga wymusiły przygotowywanie żołnierzy do przetrwania w nieprzyjaznych warunkach.

Mimo że powszechnie uważa się survival za dziedzinę militarną, korzenie sztuki przetrwania znajdują się w prehistorii, u tzw. "dzikich ludów" oraz w życiu codziennym wsi. Survival jest bliski skautingowi, woodcraftowi, harcerstwu. Survival z zamysłu ma być metodą przeciwdziałającą i korygującą naruszoną równowagę między naturą a cywilizacją.

Szkoły przetrwania

Szkoła przetrwania to zorganizowana forma survivalu, z podziałem na adeptów i instruktorów, w której celem dla grupy jest nabycie lub doskonalenie posiadanych umiejętności, w warunkach wcześniej zaplanowanych, z wykorzystaniem specyficznej "survivalowej metodologii". Pierwszą w Europie szkołę przetrwania założył Jacek Pałkiewicz w Bassano del Grappa. Ten rodzaj działalności jest naśladowany przez firmy turystyczne oraz zajmujące się teamworkingiem idące jednak zdecydowanie w stronę form rekreacyjno-integracyjnych, z pominięciem elementów kompetencyjnych. Tego rodzaju działania są dla uczestników zazwyczaj formą jednorazową i doraźną – w przeciwieństwie do zakładanego wieloletniego doskonalenia survivalowego.

Sztuka przetrwania w mediach

W Europie do aktywnych organizatorów i propagatorów sztuki przetrwania należą m.in. Raymond Mears i Bear Grylls, których programy dotyczące przetrwania w trudnych warunkach regularnie pokazywane są w telewizji w Discovery Channel. Pierwszy z nich reprezentuje leśny styl survivalu, drugi nawiązuje do stylu militarnego i podróżniczego (w postaci show). Cenne dla miłośników sztuki przetrwania są też programy telewizyjne Survivorman (w polskiej wersji językowej - Człowiek, który przetrwa wszystko) realizowane przez Lesa Strouda. W każdym odcinku z bardzo skromnym, zwykle nietypowym wyposażeniem - przez siedem dni - samotnie radzi sobie w warunkach ekstremalnych. Unikalne w programach Strouda jest to, że obywa się bez ekipy filmowej. Ma w ekwipunku kilka małych kamer wideo, którymi sam dokumentuje swoje poczynania. Przebywanie w pojedynkę na trudnych klimatycznie i/lub terenowo, odludnych obszarach jest związane z realnym ryzykiem dla Strouda, ale przydaje to autentyzmu jego programom. Na doświadczeniach Johna "Lofty" Wisemana zdobytymi w jednostkach SAS bazują szkolenia wielu firm survivalowych.

W polskiej prasie informacje o survivalu pojawiały się w periodykach takich jak Komandos, czy nieistniejących Żołnierzu Polskim i Survivalu.

Obszary zainteresowania

Survival skupia się na zagadnieniach związanych z przetrwaniem osobniczym. W ramach działań przetrwaniowych można wyodrębnić te związane z ochroną (funkcjonowaniem) organizmu, a więc zapewnieniem:

  • obecności tlenu (oddychanie),
  • utrzymania poziomu energii
  • ciepłota zewnętrzna powiązana ze znalezieniem (budową) schronienia oraz odzieżą,
  • znajomości rozpalania i utrzymywania ognia,
  • ciepłota wewnętrzna powiązana z pokarmem (dostarczaniem kalorii) oraz jego przyrządzaniem,
  • utrzymania poziomu nawodnienia organizmu (zdobywanie i uzdatnianie wody),
  • swobody poruszania,
  • umiejętności unikania zagrożeń,
  • sprawności wszystkich funkcji ciała i umysłu,
  • sprawności funkcjonowania społecznego.

Elementy wiedzy i funkcjonowania survivalowego można znaleźć w szkoleniu oraz działalności służb i zawodów takich jak:

  • siły zbrojne
  • szeroko rozumiane ratownictwo (np. pożarnictwo, ratownictwo górnicze, ratownictwo morskie, ratownictwo górskie)
  • lotnictwo cywilne
  • marynarka handlowa i rybołówstwo
  • prace wysokościowe.

Bibliografia

Autorzy polscy

  • Kozłowski S., Granice przystosowania, Warszawa 1986; ISBN 83-214-0287-9
  • Krzysztof Kwiatkowski, Survival po polsku – nowa edycja, Łódź (1996) 2001; ISBN 83-85797-79-3; ISBN 83-85797-77-7
  • Jacek Pałkiewicz, Survival. Sztuka przetrwania, Bellona, Warszawa 1994
  • Jacek Pałkiewicz, Sztuka przetrwania w mieście, Bellona, Warszawa 1994
  • Jacek Pałkiewicz, Sztuka przetrwania w wodzie, Bellona, Warszawa 1996
  • Pawełek A., Survival, PIW, Warszawa 2004
  • Trembaczowski A., Zanim wyruszysz, czyli coś o survivalu, Bellona, Warszawa 1998
  • Uryn BA., Survival z ludzką twarzą. Bellona, Warszawa 2001

Autorzy zagraniczni

  • Ashcroft F., Życie w warunkach ekstremalnych, MUZA SA, Warszawa 2002
  • Darman P., Podręcznik Survivalu, Pelta, Warszawa 1996
  • Elstner F. A., Na tropie przygody, Katowice 1989
  • Grylls B., Szkoła przetrwania, Pascal, Bielsko-Biała 2010
  • Marshall S., Szkoła przetrwania, Prószyński i S-ka, Warszawa 2000
  • Mears R., Podręcznik sztuki przetrwania, Warszawa 2002
  • Meissner H-O., Sztuka życia i przetrwania, Warszawa 1990
  • Stark P., Granice wytrzymałości, Focus, Warszawa 2003
  • Wiseman J., SAS, szkoła przetrwania, MUZA SA, Warszawa 2001
  • Wiseman J., Szkoła przetrwania, Collins, Firma Księgarska, Ożarów Maz. 2007